Voedingspatronen

Verschil tussen een dieet en een voedingspatroon 

Een voedingspatroon gaat over hoe je over langere tijd eet en drinkt. Een dieet is vaak strakker en met een doel, zoals afvallen of klachten verminderen. 

Het woord “dieet” wordt ook breder gebruikt. Denk aan het keto-dieet of glutenvrij eten bij intoleranties. Dat komt deels door het Engels, waar “diet” gewoon eetpatroon betekent. Daarnaast wordt het woord vaak gebruikt voor medische diëten, bijvoorbeeld bij allergieën.  

Verschillende voedingspatronen 

Hieronder vind je een aantal voedingspatronen. De precieze invulling van voedingspatronen verschilt, maar de basis is vaak vergelijkbaar. Het gaat meestal om een voedingspatroon waarin je vooral kiest voor producten die van nature veel voedingsstoffen bevatten. Sterk bewerkte producten worden zoveel mogelijk vermeden. Mensen kiezen hiervoor om verschillende redenen, zoals gezondheid, voorkeur ofovertuigingen. 

Voedingspatronen op basis van richtlijnen 

Hieronder vallen voedingspatronen die zijn gebaseerd op algemene voedingsrichtlijnen. 

• Mediterrane voeding: Veel groenten, fruit, volkoren producten, olijfolie, peulvruchten en vis. De nadruk ligt op variatie en onbewerkte voeding. Vroeger hoorde bij het mediterrane dieet ook regelmatig een klein glas wijn bij de maaltijd. Dat wordt nu niet meer gezien als gezond advies. Alcohol heeft veel meer nadelen dan voordelen. Als je minder dierlijke producten eet, is het vooral belangrijk om goed te letten op voldoende eiwitten en calcium. 
• DASH-dieet: Voedingspatroon dat vooral wordt gebruikt bij hoge bloeddruk. Het bevat veel groenten, fruit, volkoren producten en magere zuivel en minder zout. Bij dit voedingspatroon is het vooral belangrijk dat je voldoende eiwitten binnenkrijgt en blijft variëren met je voeding. 

Voedingspatronen waarbij je één voedingsstof beperkt 

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij je bewust minder van een bepaalde voedingsstof eet. 

• Koolhydraatarm: Je eet minder koolhydraten, zoals brood, pasta en suiker. De nadruk ligt meer op eiwitten en vetten. Bij een koolhydraatarm voedingspatroon eet je meestal zo’n 50 tot 130 gram koolhydraten per dag. Bij een koolhydraatbeperkt dieet eet je iets meer koolhydraten, namelijk rond de 100 tot 150 gram per dag. Ter vergelijking: bij eten volgens de Schijf van Vijf eet je meestal tussen de 200 en 400 gram koolhydraten per dag. Het is wel belangrijk dat je gevarieerd blijft eten en voldoende vezels binnenkrijgt. 
• Ketogeen (keto): Een koolhydraatarm voedingspatroon waarbij je bijna geen koolhydraten eet. Hierdoor raakt de voorraad glucose (suiker) op en gaat je lichaam vetten gebruiken als belangrijkste energiebron. Dat proces heet ketose. Meestal is het aantal koolhydraten per dag tussen de 20 en 50 gram. Bij dit voedingspatroon is het extra belangrijk om goed te letten op voldoende vezels, vitamines en mineralen. 
• Vetarm dieet: Een vetarm dieet is een voedingspatroon waarbij je de inname van vetten beperkt. Vaak gaat het vooral om minder verzadigd vet. Zoals uit fastfood, snacks en vette zuivelproducten. Het dieet wordt soms gebruikt bij het verlagen van cholesterol of bij hart- en vaatziekten. Belangrijke aandachtspunten zijn dat je voldoende energie binnenkrijgt en gezonde vetten niet volledig schrapt. Vetten zijn namelijk nodig voor hormonen, hersenfunctie en de opname van bepaalde vitamines. 

Voedingspatronen waarbij je bepaalde voedingsgroepen niet eet 

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij je bepaalde voedingsmiddelen of voedingsgroepen volledig of deels vermijdt. 

• Carnivoor: Je eet alleen dierlijke producten zoals vlees, vis en eieren. Soms worden er ook zuivelproducten gegeten. Groente, fruit, granen en peulvruchten laat je helemaal weg. Er zijn ook mensen die alleen vlees eten. Het is een heel beperkt voedingspatroon. Hierdoor krijg je snel minder vezels en bepaalde vitamines en mineralen binnen. 
• Paleo: Voeding met onbewerkte producten zoals vlees, vis, groenten, fruit, noten en zaden. Je eet geen granen, zuivel of sterk bewerkte producten. Belangrijke aandachtspunten zijn voldoende calcium en vitamine D, omdat zuivel wordt weggelaten. Daarnaast kan je te weinig vezels binnenkrijgen als je niet genoeg varieert met groente, fruit en noten. 
• Vegetarisch (met varianten): Je eet geen vlees of vis. Soms gebruik je wel zuivel en eieren. Er zijn verschillende varianten, zoals pescotarisch (wel vis), lacto-vegetarier (alleen ei). Als je vegetarisch eet, is het belangrijk om goed te letten op voldoende ijzer, eiwitten, vitamine B12 en omega-3. 
• Veganistisch: Je eet volledig plantaardig, dus geen dierlijke producten zoals vlees, vis, zuivel en eieren. Ook honing wordt vermeden, omdat dit door bijen wordt gemaakt. Binnen dit voedingspatroon zijn er soms nog verschillen in hoe strikt iemand het volgt. De basis blijft vaak hetzelfde. Alles komt uit plantaardige bronnen. Bepaalde voedingsstoffen krijg je minder makkelijk binnen. Daarom adviseert het Voedingscentrum om een vitamine B12-supplement te gebruiken. Daarnaast is het belangrijk om voldoende omega-3 vetzuren binnen te krijgen, via een supplement of verrijkte voeding. 

Voedingspatroon op basis van eetmomenten 

Hieronder vallen voedingspatronen waarbij het vooral gaat om wanneer je eet. 

• Vasten (intermittent fasting en varianten): Je wisselt eetmomenten en periodes van niet eten af. Intermittent fasting is de bekendste vorm, wat vaak gebruikt wordt om af te vallen. Binnen de eetmomenten is het belangrijk dat je genoeg en gevarieerd eet, zodat je niets tekortkomt.  

Daarnaast kiezen steeds meer mensen voor meer rust in hun eetpatroon. Dit noemen ze ook wel eetrust. Bijvoorbeeld door drie vaste eetmomenten per dag aan te houden en geen of minder tussendoortjes te nemen. Zo ontstaat er meer overzicht in wanneer je eet en hoef je er minder de hele dag mee bezig te zijn. 

Er bestaan ook heel eenzijdige patronen, zoals alleen fruit of alleen rauw eten. Die vergroten de kans op tekorten. Elk voedingspatroon heeft eigen aandachtspunten en kan op de lange termijn andere tekorten geven. Let dus goed op of je gevarieerd eet en genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. 

Welk voedingspatroon past bij jou? 

Wat past, hangt af van jouw situatie. Denk aan je gezondheid, je doelen, maar ook je dagelijks leven. Wat eet je graag, hoeveel tijd heb je om te koken en wat past praktisch in je week? 

Ook volhouden speelt een grote rol. Een voedingspatroon kan nog zo “gezond” zijn op papier. Als het niet past bij jouw leven, is het lastig om het vol te houden. 

Daarnaast speelt gezondheid een belangrijke rol. Bij bepaalde klachten of aandoeningen passen sommige voedingspatronen beter dan andere. Zo ervaren sommige mensen met diabetes bijvoorbeeld voordelen van een koolhydraatbeperkt voedingspatroon. Anderen voelen zich juist beter bij een mediterraan voedingspatroon. 

Wil je ontdekken wat bij je past? Begin dan klein. Kijk hoe je je voelt na bepaalde voeding en wat je makkelijk past in je week. Probeer niet alles tegelijk om te gooien. Test stap voor stap wat werkt voor jouw lichaam en ritme. 

Conclusie 

Er is niet één perfect voedingspatroon. Wat werkt verschilt per persoon en situatie. De basis blijft meestal hetzelfde: gevarieerd eten met vooral onbewerkte producten. Het gaat uiteindelijk om wat bij jou past en wat je op een gezonde manier kunt volhouden.